Zapewne każdy słyszał takie pojęcie jak zaburzenie osobowości, ale co to oznacza?
W języku potocznym niejednokrotnie słyszeliście “on ma jakieś zaburzenia”, “mam chorą osobowość”. Na ile jest to prawdziwe? Co to dokładnie oznacza? Co mamy na myśli tak mówiąc? Jak bardzo zgodne jest użycie tego określenia z rzeczywistością?
Na te pytania ma odpowiedzieć poniższy artykuł lub dać wskazówkę, co robić jeśli jest to prawdą.
Jeśli mówimy o osobowości to mamy na myśli przede wszystkim temperament, czyli twór uwarunkowany biologicznie, na który składa się żwawość, perseweratywność, wrażliwość na bodźce, reaktywność emocjonalna, wytrzymałość oraz aktywność. Każdy z nas różni się ich poziomem i wtedy mamy do czynienia z różnicami indywidualnymi, które powodują, że każdy z nas jest inny i na swój sposób oryginalny.
Psychologia od lat próbuje odpowiedzieć sobie na dwa pytania: biologia czy środowisko? Geny czy wychowanie? Czyli co kształtuje naszą osobowość, tylko temperament, który jest wrodzony, czy charakter, który jest nabyty? Ponieważ zarówno biologia jak i czynniki psychospołeczne mają wpływ na naszą osobowość, można powiedzieć, że zarówno biologia jak i środowisko, geny i wychowanie to czynniki naszej osobowości.
Jeśli rodzic stara się nas chronić przed światem dając do zrozumienia, że ludzie są źli i należy się ich obawiać, przyjmujemy ich przekonanie jako swoje i zaczynamy je w sobie rozwijać narażając się na rozwinięcie nie tylko zaburzeń lękowych, ale i pewnego typu osobowości. I tu właśnie miejsce na bliższe przyjrzenie się temu, co jest typem osobowości, a co już zaburzeniem osobowości, które wymaga pomocy specjalisty, aby nasze funkcjonowanie nie sprawiało nam bólu psychicznego w postaci nasilonych lęków, agresywnych zachowań czy permanentnego smutku.
Zaburzenia osobowości występują u ok. 6-9% ogólnej populacji. Mówimy o nich, gdy dotyczą głęboko zakorzenionych i utrwalonych wzorców zachowań przejawiających się mało elastycznymi reakcjami na różnorakie sytuacje indywidualne i społeczne. Dotyczą skrajnych lub znacznie odbiegających w porównaniu z przeciętnymi w danej kulturze sposobami spostrzegania, myślenia i odczuwania, a szczególnie odnoszenia się do innych. Mają tendencję do trwałości i obejmują wiele zakresów psychologicznego funkcjonowania. Są to stany rozwojowe, które zaczynają się rozwijać już w dzieciństwie lub okresie dojrzewania. Mogą nasilić się po ciężkim lub przedłużonym stresie, w sytuacji skrajnego niezaspokojenia potrzeb przez środowisko, po ciężkich zaburzeniach psychicznych lub chorobie czy uszkodzeniu mózgu.
Zaburzenia osobowości zostały podzielone wg cech, które odpowiadają najczęstszym lub najbardziej wyrazistym wzorcom zachowań. Aby dokonać oceny zaburzenia osobowości należy brać pod uwagę wszystkie aspekty funkcjonowania. Kolejny aspekt, który należy brać pod uwagę to kulturowość. To, co wydaje się częste w danej części świata nie musi być zaklasyfikowane jako zaburzenie w innej części świata.
Poniżej zostaną pokrótce przedstawione zaburzenia osobowości wg charakterystyki, na podstawie której można sprawdzić, czy odnoszą się do konkretnej jednostki.
1. HISTRIONICZNA: osoba spełniająca kryteria tej osobowości jest czarująca i efektowna. Uważa, że innych można uwieść, są chłonni na pochlebstwa i pełnią rolę wielbicieli. Najbardziej charakterystyczne przekonania jakie można usłyszeć z ust takiej osoby to: ludzie są po to, aby mi usługiwać/ podziwiać; ludzie nie mają prawa odmawiać mi tego, co mi się należy.
Bardzo często rywalizują, są skłonne wykorzystywać, są pełne uroku, na przemian płaczą i śmieją się.
2. SCHIZOIDALNA: to osoba, która uważa siebie za samowystarczalną i samotnika. Inni to natręci, a charakterystyczne jej przekonania to: mogę kierować uczuciami, związki są problematyczne, niepożądane; wg nich najlepiej trzymać się z daleka od innych
3. SCHIZOTYPOWA: obraz siebie jest w tym przypadku nierzeczywisty, to typ samotnik, wyraźnie odbiega od kontaktu ze społeczeństwem, ma poczucie bycia narażonym. Są to osoby często bardzo wrażliwe i utalentowane. Innych traktują jako niegodnych zaufania i nierzeczywistych. Ich sposób myślenia jest dziwny, magiczny, wierzą we wróżby. Wystrzegają się niewrażliwych uwag innych, uważają, że należy polegać na sobie i przywiązywać wagę do sił nadprzyrodzonych.
4. UNIKAJĄCA/LĘKOWA: wrażliwa na odrzucenie społeczne, ma poczucie nieprzystosowania oraz braku kompetencji. Inni jawią się jako krytyczni oraz lepsi. Unika ocen oraz nieprzyjemnych myśli i emocji.
5. ZALEŻNA: ma wrażenie, że jest słaba, potrzebująca oraz bezradna. Inni to wyidealizowani opiekunowie dający zawsze wsparcie, są potrzebni do przetrwania oraz pozyskania szczęścia.
6. PARANOICZNA: to osoba, która uważa, że jest prawa, niewinna, a inni są ignorujący, złośliwi oraz mają złe zamiary. Są to osoby podejrzliwe, doszukujące się ukrytych motywów oraz nastawione są na kontratak.
7. ANTYSPOŁECZNA: jest samotnikiem, silną jednostką, która jest nastawiona na wykorzystywanie. Przejawia przekonania typu: wolno łamać zasady, inni to mięczaki. Charakteryzują ją atakowanie oraz manipulowanie.
8. NARCYSTYCZNA: uważa się za kogoś wyjątkowego, zasługującego na specjalne przywileje. Inni są gorsi. Uważa, że należy ją traktować wyjątkowo. Lubi manipulować innymi oraz m.in. wykraczać poza przyjęte zasady.
9. CHWIEJNA EMOCJONALNIE:
BORDERLINE (Z POGRANICZA): wrażliwa, podatna na skrzywdzenie, odrzucenie; pozbawiona wsparcia emocjonalnego, bezsilna. Inni wg niej są silni, kochający, odrzucający; ma poczucie podporządkowania własnych potrzeb by utrzymac związek; dramatyzująca, protestuje, grozi, często dokonuje samookaleczeń oraz zachowań autodestrukcyjnych.
BIERNO-AGRESYWNA: samowystarczalna, czuje się narażona na niepotrzebną kontrolę. Inni to natręci, którzy ograniczają swobodę działania. Stawia bierny opór, stosuje pozorną uległość, obchodzi zasady.
10. ANANKASTYCZNA: uważa się za odpowiedzialną, wymagającą i kompetentną. Inni są nieodpowiedzialni, beztroscy i niekompetentni. Uważa, że wie, co jest najlepsze; należy stosować się do zasad, być perfekcjonistą, kontrolować i oceniać oraz stosować kary.
To tylko krótki rys wiedzy jaką posiadają specjaliści na temat zaburzeń osobowości. Trzeba pamiętać, że tylko odpowiednio wyszkolone osoby mogą stwierdzić, czy prezentujemy dane zaburzenie osobowości na podstawie szeroko pojętej diagnostyki. Pamiętajmy, nie każde przekonanie o sobie czy o innych w/w typach osobowości świadczy, że mamy konkretne zaburzenie. Jeśli niepokoi was coś w waszym zachowaniu skontaktujcie się z psychologiem, on pomoże dojść do sedna problemu.